Σπουδαστές: Κωνσταντίνος Μπουλουγούρης, Ερρίκος-Στέφανος Πίρουλα-Γοδόϋ, Μαρία Χαλούτση
Επιβλέποντες Καθηγητές: Αριάδνη Βοζάνη, Μανόλης Σταυρακάκης
Σύμβουλοι: Φλώρα-Μαρία Μπουγιατιώτη, Ανδρονίκη Μιλτιάδου
Ημερομηνία Παρουσίασης: 25/09/2023
Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο – Σχολή Αρχιτεκτόνων Μηχανικών
Η παρούσα διπλωματική εργασία αφορά τον Μυκηναϊκό Θολωτό Τάφο των Αχαρνών, τον επιβλητικότερο και καλύτερα διατηρημένο θολωτό τάφο της Αττικής. Σκοπός αποτελεί ο σχεδιασμός του περιβάλλοντα χώρου και η ένταξη του τύμβου σε έναν νέο ενεργό δημόσιο χώρο, ο οποίος να συνδιαλέγεται με τις υπάρχουσες λειτουργίες. Παράλληλα, ο σχεδιασμός στοχεύει στη δημιουργία μιας παύσης μέσα στον αστικό ιστό του Κόκκινου Μύλου, μιας συνοικίας των Αχαρνών στην οποία βρέθηκε ο θολωτός τάφος, αποδίδοντας ιστορική σημασία στην ευρύτερη περιοχή.
Ο αρχαιολογικός χώρος του τάφου συνορεύει με την κεντρική οδική αρτηρία της περιοχής, επί της οποίας παρατηρούνται εμπορικές και διοικητικές λειτουργίες. Παράλληλα, σε κοντινή απόσταση αναπτύσσεται το Βιομηχανικό Πάρκο των Αχαρνών, ενώ στο υπόλοιπο τμήμα κυριαρχεί η αμιγής κατοικία. Σημαντικό όριο αποτελεί το ρέμα της Καναπίτσας, το οποίο χωρίζει τη συνοικία σε δύο μέρη. Από τη μια μεριά κυριαρχεί ο αστικός ιστός, ενώ από την άλλη το φυσικό τοπίο. Χαρακτηριστικές είναι οι καλαμιές που βρίσκονται στις όχθες του ρέματος, οι οποίες δημιουργούν μικρούς καλαμιώνες και λειτουργούν ως φυσικό όριο. Κοντά στην περιοχή βρίσκεται σταθμός του προαστιακού σιδηρόδρομου, ενώ στην κεντρική αρτηρία εντοπίζονται στάσεις λεωφορείου. Η είσοδος στον αρχαιολογικό χώρο είναι ελεύθερη, πραγματοποιούνται συχνές επισκέψεις από μαθητές, ενώ κατά περιόδους σπουδαστές αρχαιολογίας, από Ελλάδα κι εξωτερικό, επισκέπτονται την περιοχή για να μελετήσουν τον τύμβο.
Η συνθετική προσέγγιση της πρότασης εξελίχθηκε παράλληλα με την αναγνώριση της περιοχής. Αναλύοντας συνοπτικά τη μεθοδολογία μας, αρχικά κρίθηκε σημαντικός ο σχεδιασμός ενός ορθοκανονικού κανάβου για τη δημιουργία ενός ρυθμού. Ο προσανατολισμός του κανάβου ορίστηκε σύμφωνα με τον προσανατολισμό του τύμβου. Για την οργάνωση των κινήσεων επιλέχθηκαν δύο βασικοί διαμήκεις άξονες, βάσει των κυρίαρχων προσβάσεων. Με οδηγό τον κάναβο σχεδιάστηκαν τα σκληρά και μαλακά δάπεδα, δημιουργώντας το ζωτικό κεντρικό κενό της πρότασης, ενώ για την οπτική και ηχητική απομόνωσή του, επιλέχθηκε η περιμετρική φύτευση με ελαιόδεντρα. Τέλος, για την εξυπηρέτηση των σύγχρονων αναγκών του αρχαιολογικού χώρου, θεωρήθηκε σημαντική η ενσωμάτωση κάποιων λειτουργιών. Η αναζήτηση συσχετισμών και συνδέσεων της πλατείας, των κινήσεων και των λειτουργιών μεταξύ τους, οδήγησε στην επιλογή της θέσης των κτηριακών όγκων κοντά στους δύο βασικούς άξονες, ενώ για τη νοηματική ολοκλήρωση της ιδέας, οι άξονες απέκτησαν όνομα και οι λειτουργίες μετατράπηκαν σε εμπειρίες επιδιώκοντας τη μεταφορά των αρχαίων ταφικών εθίμων στη σύγχρονη εποχή.
Προσεγγίζοντας κανείς την περιοχή από την κεντρική λεωφόρο, αντιλαμβάνεται τον περιμετρικό ελαιώνα και τον λόφο του τύμβου. Ένας μεγάλος εξώστης υποδέχεται τους επισκέπτες, δίνοντάς τους μια συνολική εικόνα της πλατείας. Το σκληρό περιμετρικό δάπεδο «αγκαλιάζει» το πιο μαλακό και δημιουργεί το κεντρικό κενό. Οι δύο σημαντικοί άξονες σηματοδοτούνται με διαφορετικό υλικό και οδηγούν στις επιμέρους λειτουργίες. Οι τρεις γραμμικοί κτηριακοί όγκοι τονίζουν τη βασική κατεύθυνση του κανάβου, ενώ η δεξαμενή νερού και το υπαίθριο θέατρο ολοκληρώνουν τη νοηματική σύνδεση όλων των εμπειριών. Η μετάβαση στο ρέμα πραγματοποιείται μέσω μιας μικρής γέφυρα αναμεσά στον πυκνό καλαμιώνα, που λειτουργεί ως φίλτρο μεταξύ του αστικού ιστού και του φυσικού τοπίου.
Οι δύο βασικές λειτουργίες που παρουσιάζονται στον σχεδιασμό είναι το κέντρο ενημέρωσης και εκπαιδευτικών προγραμμάτων και η βιβλιοθήκη. Σκοπός αποτελεί η αναβάθμιση των υποδομών, όσον αφορά την ενημέρωση, αλλά και γενικότερα την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου, θεωρώντας τα κτήρια αυτά απαραίτητα για μια ολοκληρωμένη εμπειρία. Συμπληρωματικά, σχεδιάζεται ένα μικρό αναψυκτήριο, ενώ αναδιαμορφώνεται το υπάρχον υπαίθριο θέατρο.
Για την ολοκλήρωση της μελέτης, θεωρήθηκε αναγκαίος ο σχεδιασμός των οικοδομικών λεπτομερειών στα κρίσιμα σημεία και η επιλογή κατάλληλων υλικών, τόσο της πλατείας όσο και των κτηριακών όγκων. Ενδεικτικά, επιλέχθηκαν υλικά σε γήινους τόνους όπως πλάκες τραβερτίνη, σταθεροποιημένο κεραμικό και μικροβοτσαλωτό δάπεδο, στοιχεία από terracotta, corten και σκυρόδεμα σε μπεζ τόνους. Επιπλέον, μελετήθηκαν ζητήματα όμβριων υδάτων, αυξημένης στάθμης υπόγειου υδροφόρου ορίζοντα αλλά και υπερθέρμανσης των διαφορετικών υλικών.
