“Ονομαζόμαστε Ανθή Καμπούρη και Μαριέττα Παριώτη και είμαστε φοιτήτριες αρχιτεκτονικής στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο. Πριν λίγες ημέρες βγήκαν τα αποτελέσματα ενός διεθνή διαγωνισμού στον οποίο λάβαμε μέρος, YEARNING TO BREATH 2023 by Archiol Competitions και μας απονεμήθηκε η 5η θέση των Shortlisted – Top 20 Entries και η 14η απο τις συνολικά 264 συμμετοχές.”
Τα biofilms είναι συντονισμένοι πληθυσμοί μικροοργανισμών που περικλείονται από μια εξωκυτταρική μήτρα. Η επικοινωνία μεταξύ αυτών των μικροοργανισμών γίνεται μέσω της ανίχνευσης του χορίου (quorum sensing), επηρεάζοντας τη γονιμότητα και τα ποσοστά επιβίωσης. Τα biofilms συνήθως σχηματίζονται σε επιφάνειες, όπου τα κύτταρα προσκολλώνται και συσσωρεύονται, οδηγώντας στην παραγωγή της εξωκυτταρικής μήτρας (ECM). Αυτή η μήτρα αποτελείται από εξωκυτταρικές πολυσακχαριδικές ουσίες (EPS), πρωτεΐνες και DNA, σχηματίζοντας μια δομή που μοιάζει με βλεννογόνο και υποστηρίζει την πολύπλοκη εσωτερική δομή του biofilm.
Η έναρξη του σχηματισμού biofilm περιλαμβάνει την προσκόλληση μικροοργανισμών σε μια επιφάνεια, που πυροδοτεί την παραγωγή ECM και την ωρίμανση της δομής του biofilm. Τα περισσότερα κύτταρα εντός του biofilm παραμένουν σε αυτή την κατάσταση έως ότου οι συνθήκες ευνοήσουν τη διασπορά τους, που συχνά οδηγεί σε μόλυνση. Ειδικότερα, σε διάφορες λοιμώξεις, τα biofilms είναι πολυμικροβιακά, με τη συμμετοχή πολλών ειδών μικροοργανισμών που συνεργάζονται για το σχηματισμό του biofilm. Αυτά τα ποικίλα είδη χειρίζονται συνεργικά τις εσωτερικές περιβαλλοντικές συνθήκες του biofilm, ελέγχοντας παράγοντες όπως τα επίπεδα οξυγόνου και παρέχοντας ένα ικρίωμα που μεγιστοποιεί τις πιθανότητες επιβίωσής τους.
Βασιζόμενοι στην κατανόηση των δομών των biofilms, παρουσιάζουμε ένα εννοιολογικό πλαίσιο εμπνευσμένο από αυτά. Το πλαίσιο περιλαμβάνει την κατασκευή προσαρμόσιμων οικιστικών μονάδων στην Αθήνα, αντιμετωπίζοντας τις δύσκολες περιβαλλοντικές συνθήκες και τον έντονο αστικό ιστό της πόλης. Το επιλεγμένο οικόπεδο, που βρίσκεται στον κεντρικό τομέα της Αθήνας και συνορεύει με τον λόφο του Λυκαβηττού, καθίσταται αναγκαία την έναρξη του σχηματισμού biofilm. Η κατασκευή διαθέτει μια ξύλινη δομή βασισμένη σε ένα κάναβο 4×4 μ. που επιτρέπει την ευελιξία και την επέκτασή της προς όλες τις κατευθύνσεις για να εξυπηρετήσει τις ανάγκες των κατοίκων και της περιοχής εφαρμογής της. Μιμούμενοι την ανάπτυξη των biofilms, η προσαρμοστική δομή του έργου μπορεί να τοποθετηθεί σε διάφορες τοποθεσίες. Η εξωτερική “επιδερμίδα” της δομής, είναι κατασκευασμένη από μπαμπού και αναρριχώμενα φυτά και αντικατοπτρίζει την εξωκυτταρική μήτρα των biofilms.
Αυτή η “επιδερμίδα” δεν εξυπηρετεί μόνο αισθητικούς αλλά και πρακτικούς λόγους, επιτρέποντας την κίνηση και την επανατοποθέτηση στο πλέγμα με βάση τον προσανατολισμό της κατοικίας και τις κλιματολογικές συνθήκες. Εκτός από την προσαρμοστικότητά της, η “επιδερμίδα” του πλαισίου δημιουργεί ένα φίλτρο βλάστησης χρησιμοποιώντας αναρριχώμενα φυτά, διευκολύνοντας την επικοινωνία μεταξύ του εσωτερικού μικροσυστήματος και της πόλης και παρέχοντας ταυτόχρονα προστασία. Στόχος του έργου είναι η δημιουργία ενός χώρου κατοίκησης που ενσωματώνει τις αρχές της βιοφιλικής αρχιτεκτονικής, προσφέροντας κατάλληλες συνθήκες διαβίωσης εμπνευσμένες από τις περίπλοκες δομές και την προσαρμοστική φύση των biofilms.
Από την αρχή του έργου μας αισθανθήκαμε την ανάγκη να συμπεριλάβουμε και τα 14 πρότυπα του βιοφιλικού σχεδιασμού. Ακολουθεί το πού και πώς συναντάμε αυτά τα μοτίβα στα BIOfilms:
- Οπτική σύνδεση με τη φύση: Ανεμπόδιστη θέα της καταπράσινης περιοχής του λόφου του Λυκαβηττού από κάθε όροφο, εκτός αν διακόπτεται από τα πράσινα σημεία στην “επιδερμίδα” των κατασκευών λόγω των αναρριχώμενων φυτών, καθώς και από τις αγροτικές περιοχές στο ισόγειο.
- Μη οπτική σύνδεση με τη φύση: Λόγω όλων των φυσικών στοιχείων γύρω από την περιοχή σε συνδυασμό με τα στοιχεία που περιλαμβάνονται στον σχεδιασμό, το μικροσύστημα που έχει δημιουργηθεί αλληλεπιδρά αρμονικά με το οικοσύστημα της περιοχής οδηγώντας στην ενίσχυση των ακουστικών, απτικών, οσφρητικών ή γευστικών ερεθισμάτων του ανθρώπου.
- Μη ρυθμικά αισθητηριακά ερεθίσματα: Η “επιδερμίδα” είναι ένα φίλτρο βλάστησης μεταξύ του εσωτερικού και του εξωτερικού της κατασκευής. Έτσι, επιτυγχάνεται η άμεση επαφή με τη φύση και η ρύθμιση της επικοινωνίας μεταξύ του μικροσυστήματος και της πόλης.
- Μεταβλητότητα θερμότητας και ροής αέρα: Οι κατοικίες όχι μόνο ως μονάδες αλλά και ως σύνολο χαρακτηρίζονται από διαφάνεια. Ο αριθμός και η τοποθέτηση των παραθύρων επιτρέπουν τη ροή του αέρα και τις λεπτές μεταβολές της θερμοκρασίας του αέρα λόγω της αποκτηθείσας θερμικής άνεσης.
- Παρουσία νερού: Το νερό της βροχής ανακυκλώνεται και ένα μέρος του αξιοποιείται για το πότισμα των υπερυψωμένων φυτών και την πλήρωση του φυτεμένου παρτεριού συλλογής νερού που είναι τοποθετημένο στην άκρη των μπαλκονιών των σπιτιών. Αυτή η συνθήκη που επιτρέπει τον εγκλωβισμό του υδάτινου στοιχείου στην κατασκευή, ενισχύει την οικιστική εμπειρία μέσω της θέασης, της ακοής ή της αφής του νερού.
- Δυναμικό & διάχυτο φως: Ο σχεδιασμός της κατασκευής καθώς και η συμπερίληψη των φυτών επιτρέπει τον σχηματισμό εναλλασσόμενων σκιών που μιμούνται σε μεγάλο βαθμό τις φυσικές “εξωτερικές” συνθήκες.
- Σύνδεση με τα φυσικά συστήματα: Το σύστημα ανακύκλωσης νερού και το σύστημα ηλιακής ενέργειας είναι οι κύριοι πόροι για την κάλυψη των αναγκών των κατοικιών.
- Βιομορφικές μορφές και μοτίβα: Συμβολικές αναφορές σε περιγεγραμμένες, με μοτίβο, υφή ή αριθμητικές διατάξεις που διατηρούνται στη φύση και συγκεκριμένα στην περίπτωσή μας στη βιολογική έννοια των biofilms.
- Σύνδεση με τη φύση μέσω υλικών: Σχεδόν όλα τα υλικά που χρησιμοποιούνται είναι φυσικά υλικά και στοιχεία που προέρχονται από ελάχιστη επεξεργασία, αντανακλώντας την τοπική οικολογία ή γεωλογία για τη δημιουργία μιας ξεχωριστής αίσθησης του τόπου.
- Πολυπλοκότητα και τάξη: Η κύρια δομή βασίζεται σε έναν κάναβο-πλέγμα 4×4 μ. καθώς και η επανάληψη των κατοικιών και της “επιδερμίδας” αποτελούν συμβολικές αναφορές σε μοτίβα, υφές ή αριθμητικές διατάξεις που παρατηρούνται στη φύση.
- Προοπτική: Μια ανεμπόδιστη θέα του λόφου και της πόλης από απόσταση για επιτήρηση και σχεδιασμό.
- Καταφύγιο: Η ίδια η κατασκευή, σε συνδυασμό με το επιπλέον φίλτρο της “επιδερμίδας”, τόσο στις πλευρές όσο και στην κορυφή των σπιτιών, δίνουν την αίσθηση καταφυγίου.
- Μυστήριο: Το γέμισμα και το κενό του πλέγματος με τις μονάδες των κατοικιών, δίνουν “υποσχέσεις” για περισσότερες πληροφορίες προκαλώντας έτσι το άτομο να περιηγηθεί περισσότερο στο περιβάλλον.
- Κίνδυνος: Το αίσθημα κινδύνου που μπορεί να προκληθεί λόγω του ύψους, ως αναγνωρίσιμη απειλή, μετριάζεται με μια αξιόπιστη δικλείδα ασφαλείας που είναι η “επιδερμίδα”.