Στις 26 Μαΐου 1916, Γερμανοί και Βούλγαροι εισβάλουν στην Ανατολική Μακεδονία και το Οχυρό Ρούπελ παραδόθηκε στις βουλγαρικές δυνάμεις, χωρίς καμιά προσπάθεια άμυνας. Το Οχυρό Ρούπελ άνηκε στη Γραμμή Μεταξά, μια σειρά υπόγειων και επίγειων οχυρών που εκτεινόταν κατά μήκος των Ελληνοβουλγαρικών συνόρων. Ο κύριος σκοπός της “Γραμμής Μεταξά” ήταν η άμυνα της Ελλάδας κατά τον Β Παγκόσμιο Πόλεμο, σε περίπτωση εχθρικής εισβολής. Η «Γραμμή Μεταξά» αποτελούταν από 21 οχυρά, είχε μήκος 155 km και εκτεινόταν από τις Σέρρες μέχρι την Κομοτηνή.
Αργότερα θεωρήθηκε, ότι τα οχυρώματα εκείνα δεν ήταν αρκετά ισχυρά. Αποφασίστηκε, λοιπόν, να κατασκευαστούν περαιτέρω οχυρώσεις, όχι μόνο στη συγκεκριμένη περιοχή αλλά και σε όλο το μήκος των βορείων ελληνικών συνόρων. Ο προγραμματισμός ολοκληρώθηκε το 1935, οι εργασίες άρχισαν στην Κερκίνη το 1936 και ολοκληρώθηκαν το 1939. Στην περιοχή της «Γραμμής Μεταξά» δόθηκε ο κύριος αγώνας της Ελλάδας στον Β’ Π.Π., γνωστός ως «Μάχη των Οχυρών».
Την υλοποίηση του μεγαλόπνοου αυτού σχεδίου ανέλαβε η Διοίκηση Φρουρίου Θεσσαλονίκης, που την εποχή εκείνη αποτελούσε μεγάλο σχηματισμό, η οποία και συγκρότησε ειδική «Επιτροπή Μελετών Οχύρωσης» στην οποία συμμετείχαν τοπογράφοι, γεωγράφοι, μηχανικοί, αρχιτέκτονες, με συμμετοχή και άλλων στρατιωτικών μονάδων, όπως του Μηχανικού. Σημαντική ήταν και η συνεισφορά του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, μιας και οι επιστήμονές του συνέβαλαν σημαντικά με την τεχνογνωσία τους. Αξίζει να αναφέρουμε και την αξιόλογη διευθυντική ικανότητα των μόνιμων στρατιωτικών μηχανικών και το τεράστιο τεχνικο-επιστημονικό υπόβαθρο που κατείχαν.
Η κατασκευή εμπεριείχε υπόγειες σήραγγες που περιλάμβαναν επιμέρους επίγεια οχυρά συγκροτήματα, με:
- παρατηρητήρια,
- πυροβολεία και πολυβολεία,
- χειρουργείο και φαρμακείο,
- μαγειρεία
- διοικητήριο
- θάλαμοι Αξιωματικών και οπλιτών
- τηλεφωνικό κέντρο
- αποθήκες τροφίμων
- χώρους υγιεινής
- συστήματα ύδρευσης και αποχέτευσης
Η απαίτηση για τον σχεδιασμό και την τοποθέτηση τσιμέντου ήταν για κάθε cm2 της επιφάνειας, να αντέχει πίεση 625 kg, προκειμένου να παραμείνει άθικτο το επιφανειακό έργο σε περίπτωση βομβαρδισμών. Επιπλέον, οι διάδρομοι των οχυρών είχαν σχήμα «ζικ- ζακ», προκειμένου να «σπάει» ο ήχος από τα πυροβόλα και να μην δημιουργούνται προβλήματα ακοής στους οπλίτες. Στο τέλος κάθε διάδρομου υπήρχε και από ένα πυροβόλο, συνεπώς οι Γερμανοί αιφνιδιάζονταν καθώς ‘’τρύπωναν’’ στο οχυρό.
Κατά την κατασκευή του έργου, χρησιμοποιήθηκε μεγάλη ποσότητα θηραϊκής γης, όπου κατά την ανάμειξή του του με το σκυρόδεμα, έδινε στο τελικό έργο τεράστια αντοχή-η διπλάσια αντοχή από τις συνηθισμένες αστικές κατοικίες, μπορεί και παραπάνω. Τέτοια ήταν η αντοχή, που όλο το οχυρό άντεξε και παρέμεινε (σχεδόν) άθικτο κατά τους εναέριους και χερσαίους βομβαρδισμούς των Γερμανών, κατά τη διάρκεια των μαχών.
Παρακάτω, παρουσιάζεται πίνακας με τις ποσότητες των υλικών που χρησιμοποιήθηκαν κατά την κατασκευή του οχυρού:
Για την πραγματοποίηση του τεράστιου αυτού έργου, δούλεψαν εργάτες από τα νησιά και την Νότιο Ελλάδα. Ακόμη, ούτε καν οι εργάτες ήξεραν προς τα που τους πήγαιναν. Αυτό γιατί τους ναύλωναν από τα νησιά και την υπόλοιπη Ελλάδα αργά το βράδυ προς τα οχυρά, προκειμένου να μην υπάρξει η παραμικρή πιθανότητα να διαρρεύσει το κατασκευαστικό έργο πριν την τελική του ολοκλήρωση. Χρειάστηκαν σχεδόν 3.000.000 ημερομίσθια για την ολοκλήρωση του έργου.
Για το πάχος των τοιχωμάτων χρησιμοποιήθηκαν 400 kg τσιμέντο μέχρι 1,40 m και 650 kg τσιμέντο από 1,40 m μέχρι το 1,80 m. Σε κάποια σημεία, το πάχος των τοιχωμάτων έφτανε μέχρι και τα 2,50 m.
Το οχυρό «Ρούπελ» σήμερα χρησιμοποιείται από το Στρατό ως μνημειακό έκθεμα και πραγματοποιούνται κάθε χρόνο ξεναγήσεις, καθώς και αναπαραστάσεις της μάχης των οχυρών.
Πηγές:
- Χριστίνα Χαλεπλίδου, «Η καινοτόμος κατασκευή των οχυρών της Γραμμής Μεταξά στη διάρκεια του μεσοπολέμου», 6/4/22 ( https://www.ertnews.gr/eidiseis/epistimi/technologia/i–kainotomos–kataskeyi–ton–ochyron–tis–grammis–metaxa–sti–diarkeia–toy–mesopolemoy/)
- Θεοφάνης Λάζαρης, «Ρούπελ: H Ιστορία Κατασκευής των Οχυρών», 9/4/20 (https://www.spartorama.gr/articles/27439/)
- https://stratistoria.wordpress.com/2018/10/25/1935-kataskevi–ohiron–metaxa/, (ΠΗΓΗ: Συνταγματάρχης (ΠΖ)) Γεώργιος Καραμπατσόλης)
- Αναστασία Τράκα, «Το Οχυρό Ρούπελ στη γραμμή Μεταξά» 28/4/21