Με τον όρο επτανησιακή αρχιτεκτονική αναφερόμαστε στην αρχιτεκτονική που αναπτύχθηκε στα νησιά : Κέρκυρα, Λευκάδα, Κεφαλονιά, Ζάκυνθος, Παξοί, Ιθάκη και Κύθηρα.
Για την Αρχιτεκτονική στην (προσεισμική) Κεφαλονιά
Πριν τον καταστροφικό σεισμό του 1953, η Κεφαλονιά διατηρούσε την Βενετική Αρχιτεκτονική. Χαρακτηριστικό της συγκεκριμένης Αρχιτεκτονικής είναι τα ιδιαίτερα παστέλ χρώματα (συγκεκριμένα, το κόκκινο, τσελεστίν κιάρο(=φωτεινό μπλε, απόχρωση του μπλε) και το τζάλο (=απόχρωση του πορτοκαλί) ), καθώς και τα λίθινα πλαίσια στα περιμετρικά των ανοιγμάτων. Στοιχεία αυτής της Ενετικής Αρχιτεκτονικής έχουν διατηρηθεί μέχρι και σήμερα, σε κάποιες περιοχές της Κεφαλονιά όπως στην Άσσο και στο Φισκάρδο. Το μπλε χρώμα, τα παλιότερα χρόνια, ήταν συνηθισμένο να διακοσμούν τα μπάνια και τα πλυσταριά, καθώς επίσης παρατηρείται σε ορισμένες περιπτώσεις και σε υπνοδωμάτια.
Οικία Σπύρου-Μαρίνου Φωκά Κοσμετάτου
Μία από τις ελάχιστες κατοικίες που παρέμειναν «όρθιες» μετά τους καταστροφικούς σεισμούς του 1953. Αν και νωρίτερα, ήταν διώροφη η κατοικία, με τους σεισμούς μετατράπηκε σε…μονώροφη.
Η Οικία Μαρίνου Φωκά – Κοσμετάτου ήταν αρχοντικό, που είναι γνωστό και ως Μέγαρο. Κατασκευάστηκε την δεκαετία του 1850 και ήταν αρχικά διώροφη και λιθόχτιστη. Κατά την Αγγλοκρατία ακόμη, στέγασε την αγγλική αποστολή και οικογένειες Άγγλων, επίσης για μια σύντομη περίοδο φιλοξένησε και το νορβηγικό προξενείο.
Εξακολουθεί να χρησιμοποιείται ως οικία της οικογένειας Κοσμετάτου, ενώ όλα τα αντικείμενα εκθεσιακής και μουσειακής αξίας έχουν μεταφερθεί και εκτίθενται στο Ίδρυμα Υιών Φωκά – Κοσμετάτου. Ανήκει ως κληροδότημα στο ελληνικό δημόσιο.
Εικαστική Διακόσμηση των κτιρίων
Τα παστέλ χρώματα (πιο συχνά παρατηρείται το κόκκινο και η ώχρα) και τα λίθινα περιγράμματα περιμετρικά των παραθύρων και των πορτών, είναι ένα αντιπροσωπευτικό γνώρισμα στην Επτανησιακή Αρχιτεκτονική. Στην Κέρκυρα, όμως, φαίνεται να έχουν διατηρηθεί περισσότερο από τα υπόλοιπα νησιά. Ακόμη, ιδιαίτερη λεπτομέρεια αποτελούν και οι κινούμενες-με μηχανισμό-γρύλλιες των παραθύρων.
Για τα χρώματα της Κέρκυρας
Αξιοσημείωτη είναι η οργανωμένη πολεοδομία της, η πυκνή πολυώροφη δόμηση και η μορφολογία των κτιρίων, μιας και διατηρείται η αυθεντικότητα και η ακεραιότητα, 2 έννοιες που συγκροτούν μια μνημειώδης αξία.
Τα χρώματα που συναντιούνται είναι ζεστά και φωτεινά και συνδυάζονται με το υπόλευκο των λίθινων πλαισίων των ανοιγμάτων, το πράσινο των εξώφυλλων και το κίτρινο των βυζαντινών κεραμιδιών.
Η ονομασία των χρωμάτων προέρχεται από την αντίστοιχη ονομασία των καντουνιών και συχνά φέρουν και την αρίθμηση των κτιρίων απ΄ όπου προέρχονται τα δείγματα.
Η Αρχιτεκτονική στη Ζάκυνθο
Η αρχιτεκτονική της Ζακύνθου έχει επηρεαστεί από Ενετούς, Γάλλους και Άγγλους που κατέκτησαν το νησί. Η ζακυνθινή αρχιτεκτονική βασίζεται στο μπαρόκ, έχοντας επιπλέον και αναγεννησιακά στοιχεία.
Στην πρωτεύουσά της υπήρχαν διώροφα και τριώροφα αρχοντικά με εντυπωσιακές αψίδες, εκκλησίες και νεοκλασικά κτίρια του 19ου αιώνα. Δυστυχώς όλα καταστράφηκαν στον μεγάλο σεισμό του 1953. Ορισμένες εκκλησίες, όμως, διασώθηκαν και συντηρήθηκαν.
Το Δημοτικό Θέατρο που κατασκευάστηκε το 1875 από τον Γερμανό αρχιτέκτονα Τσίλερ, άντεξε στο σεισμό και διατηρείται μέχρι και σήμερα.
Ο ρυθμός των εκκλησιών είναι ενδιαφέρων και χαρακτηρίζεται από καμπαναριά που συνήθως χτίζονται πλάι από την εκκλησία και μοιάζουν με πυργίσκους. Οι εκκλησίες αυτές διαφέρουν από τις βυζαντινές.
Το κεντρικό κτίσμα είναι μακρύ και χαμηλό κι έχει μια πτέρυγα, με πολλές ομοιότητες με τις δυτικές εκκλησίες.
Η Αρχιτεκτονική στην Λευκάδα
Το λευκαδίτικο οικοδομικό σύστημα έχει ιδιομορφίες. Mετά τον καταστρεπτικό σεισμό του 1825, η πόλη ανοικοδομήθηκε εκ νέου με βάση τον αγγλικό αντισεισμικό κανονισμό.
Τα σπίτια έχουν πέτρινο ισόγειο και ελαφρύ ξύλινο όροφο (ή ορόφους) με υποστυλώματα, που μεταφέρουν το φορτίο απευθείας στα θεμέλια του κτηρίου και όχι στους πέτρινους τοίχους του ισογείου. Ο ξύλινος σκελετός πληρώνεται (γεμίζει) με πλινθοδομή.
Στις παλιότερες οικίες, για το γέμισμα χρησιμοποιούνταν φθηνότερα υλικά, όπως αποξηραμένο σπάρτο επιχρισμένο με λάντσα ή μείγμα ασβέστη, ψιλής άμμου και νερού. Η επικάλυψη γίνεται στο εσωτερικό με σοβά και εξωτερικά, στο ισόγειο, με σοβά ή -σπανιότερα- παραλείπεται. Ο όροφος «θωρακιζόταν» με σανίδες είτε με σοβά είτε (στα μεταγενέστερα χρόνια) με -την οικονομικότερη- λαμαρίνα.
Σε κάποιες περιπτώσεις, ο όροφος έμενε ανεπίχριστος. Η επένδυση πρόσφερε προστασία από την (έντονη) υγρασία, λειτουργώντας ταυτόχρονα και ως θερμομόνωση. Η χρήση λαμαρίνας στο εξωτερικό, βαμμένη στις μέρες μας με διαφορετικά σε κάθε σπίτι χρώματα, δίνει χαρακτηριστική εμφάνιση στην πόλη. Η γειτνίαση του νησιού με την Ήπειρο είχε ως αποτέλεσμα οι φημισμένοι Ηπειρώτες χτίστες να περάσουν στο νησί και να αφήσουν τη σφραγίδα τους σε λιθοδομές, αγκωνάρια, πλαίσια περίτεχνων παραθύρων και θυρών, εκκλησίες και σπίτια.
Πηγές:
- Θανάσης Σίδερης, «Προστασία της αρχιτεκτονικής και πολιτιστικής ταυτότητας της Λευκάδας», 3 Ιουνίου 2020.
- Βιολέττα Σάντα, «Η Αρχιτεκτονική της Πόλης της Λευκάδας», 6 Ιανουαρίου 2016.