Ο ζωγράφος Γιάννης Μόραλης υπήρξε ένας από τους σημαντικότερους καλλιτέχνες του 20ου αιώνα. Γεννήθηκε στην Άρτα στις 23 Απριλίου 1916 και υπήρξε καθηγητήες στην Ανωτάτη σχολή Καλών Τεχνών για 35 συναπτά έτη. Ήταν το δεύτερο από τα τέσσερα παιδιά του Κωνσταντίνου Ι. Μόραλη και της Βασιλικής Αναστασίου. Η οικογένεια ζούσε αρχικά στην Πρέβεζα, όπου ο Κωνσταντίνος Μόραλης εργαζόταν ως γυμνασιάρχης. Ο πατέρας του Γιάννη βλέποντας την κλίση του παιδιού του στην ζωγραφική αποφάσισε να μετακομίσουν στην Αθήνα ώστε ο Γιάννης να μπορέσει να παρακολουθήσει εντατικά μαθήματα. Συγκεκριμένα, αρχίζει να παρακολουθεί το ¨κυριακάτικο μάθημα¨ στην Ανωτάτη Σολή Καλών Τεχνών. Στη συνέχεια, ετοιμάζεται για τις εξετάσεις, ώστε να μπορέσει να φοιτήσει στο συγκεκριμένο τμήμα, καθώς, παράλληλα παρακολουθεί και μαθήματα από διαφορετικά τμήματα που στεγάζονταν την περίοδο εκείνη στον χώρο του Πολυτεχνείου, τα οποία τον βοήθησαν αργότερα στην καριέρα του. Έτσι, χάρις αυτά καταφέρνει μετέπειτα, πέρα από την ζωγραφική, να κατακτήσει και τις εφαρμοσμένες τέχνες και το design. Στη συνέχεια, κερδίζει υποτροφία για την Ρώμη, την οποία μοιράζεται με τον φίλο του Νίκο Νικολάου. Αυτό όμως που τον ενδιέφερε πραγματικά ήταν να βρεθεί στο Παρίσι, ώστε να έρθει σε επαφή με νέες τεχνικές καθώς και με όλες εκείνες τις αλλαγές που συντελούνταν την περίοδο αυτή στον χώρο της ζωγραφικής τέχνης. Έτσι, εγκαταστάθηκε στο Παρίσι, όπου και σπούδασε νωπογραφία και ψηφιδωτό και το 1947 εκλέχθηκε τακτικός καθηγητής στην ΑΣΚΤ σε ηλικία μόλις 31 ετών. Υπήρξε ο νεότερος καθηγητής που εκλέχθηκε ποτέ στην σχολή.
Την περίοδο της μαθητείας του Μόραλη στην ζωγραφική, επικρατούσε ο τρόπος της πιστής απεικόνισης (προσωπογραφία) καθώς την περίοδο αυτή δεν υπήρχαν φωτογραφίες. Όταν ανακαλύφθηκε η φωτογραφική μηχανή, η πιστή προσωπογραφία σταμάτησε να ζητείται από τους πελάτες στους ζωγράφους και για τον λόγο αυτό πολλοί ζωγράφοι είχαν αρχίσει να χάνουν τη δουλειά τους. Ο Γιάννης Μόραλης όταν βρισκόταν στην Ελλάδα προσπαθούσε μαζί με τους υπόλοιπους σημαντικούς ζωγράφους της εποχής του 20ου αιώνα, να απεγκλωβιστούν από τον συγκεκριμένο τρόπο έκφρασης. Παράλληλα, όταν μετακόμισε στο Παρίσι ήρθε σε επαφή με τον κυβισμό, κάτι που τον οδήγησε στο να ξεκινήσει να αλλάζει τον τρόπο ζωγραφικής του. Ένας ζωγράφος, όταν προσπαθεί να φτιάξει έναν πίνακα αρχικά θα σχεδιάσει τα αντικείμενα σύμφωνα με κάποια γεωμετρικά σχήματα μέχρι να καταλήξει στο τελικό αποτέλεσμα. Στον κυβισμό ουσιαστικά υιοθετεί τα αντικείμενα αυτά μέσα στο έργο του, όπως μπορούμε να δούμε στα μεταγενέστερα έργα του. Τα θέματα από τα οποία εμπνέεται και τα οποία βλέπουμε σε κάθε του πίνακά του είναι ο έρωτας (ζωή) και η αγωνία του θανάτου να συνυπάρχουν. Οι επιρροές του προέρχονται από την αρχαία ελληνική και βυζαντινή τέχνη καθώς και τον νεοκλασσικισμό, τον ρομαντισμό και τον ρεαλισμό.
Στην έκθεση που πραγματοποιείται την περίοδο αυτή στο μουσείο Μπενάκη με τίτλο: Γιάννης Μόραλης Χώρος Ιδιωτικός, δίνεται η δυνατότητα στον επισκέπτη να έρθει για πρώτη φορά σε επαφή με τα προσωπικά του αντικείμενα, δίνοντας, έτσι, στην έκθεση έναν πιο προσωπικό τόνο, καθώς δίνεται την δυνατότητα να γνωρίσουμε τον άνθρωπο Γιάννη Μόραλη.
Μπορεί κανείς να δει τα παιδικά μπλοκ ζωγραφικής του τα οποία εκτίθενται για πρώτη φορά, πορτραίτα της οικογένειάς του τους οποίους και συνήθισε να ζωγραφίζει συχνά, προσωπικά αντικείμενα των γονιών του καθώς και έργα από κάθε περίοδο της ζωή του. Αυτό, δίνει στον επισκέπτη την δυνατότητα να διαπιστώσει την εξέλιξή του καθώς και το πόσο τον επηρέασε η φοίτησή του τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό. Με χαρακτηριστικό παράδειγμα, λείανση των γραμμών του (οι γραμμές αποτελούν την υπογραφή του καλλιτέχνη στην ζωγραφική). Ακολούθως κάποια έργα από τις διαφορετικές περιόδους της ζωής του:
- Επηρεασμένος από τα έργα του Δομήνικου Θεοτοκόπουλου το 1935 δημιουργεί το εργο αποκαθήλωση.
- Στην ακόλουθη σύνθεση από το 1951, μπορούμε να δούμε τα δύο θέματα που πραγματεύεται, τον έρωτα και τον θάνατο. Δύο γυναίκες να συνομιλούν , ζωντανή είναι η γυναίκα στην αριστερή πλευρά και νεκρή η γυναίκα στην δεξιά . Ο τρόπος που κάθεται η γυναίκα στην δεξιά πλευρά είναι επηρεασμένος από τις επιτύμβιες στήλες που είχε μελετήσει από τις επισκέψεις του τόσο στο Εθνικό αρχαιολογικό μουσείο, όσο και στο αρχαίο νεκροταφείο του Κεραμεικού. Ο νεκρός βρίσκεται πάντα καθισμένος στις επιτύμβιες στήλες.
- Το καβαλέτο του ζωγράφου, τα πινέλα του, η ποδιά του και ένας ανολοκλήρωτος πίνακάς του.
“Ο έρωτας και ο θάνατος πάνε μαζί. Και τα δύο έπαιξαν σημαντικό ρόλο στη ζωή μου.”
- Μακέτα από τη σύνθεση στη βορεοδυτική όψη του ξενοδοχείου Χίλτον στην Αθήνα, 1959-1960. Είχε αναλάβει πολλά και διαφορετικά έργα εκτός ζωγραφικής, όπως το ακόλουθο το οποίο είναι μια απεικόνιση του Παρθενώνα, της θεάς Αθηνάς και κάποιας πομπής που πραγματοποιείται για γιορτή της θεάς.
- Είχε δύο εργαστήρια ζωγραφικής, ένα στην Αθήνα και ένα στο αγαπημένο του νησί την Αίγινα. Ο ακόλουθος πίνακας που αποτελεί δώρο που έφτιαξε σε φίλο του, πραγματεύεται ξανά τον το θέμα έρωτα- θάνατος στην Αίγινα. Συγκεκριμένα, κεντρικά μπορούμε να δούμε την θάλασσα, όπως θα φαινόταν σε κάποιοιν πελάτη από το παράθυρο ενός καφενείου στην Αίγινα. Από πάνω από το παράθυρο ένας άγγελο που φανερώνει την εκκλησία (θάνατος) , αριστερά μια γυναίκα να προσεύχεται σε εκκλησιά (ζωή) και δεξιά ένα ζευγάρι (έρωτας-ζωή).
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
- Χρήστου Χρύσανθος Α, “Μόραλης”, Εκδόσεις: Αδάμ-Πέργαμος, ISBN 9789607188526
- Ευάγγελος Ανδρέου, Γιάννης Μόραλης, αφορμή για ευρύτερη τοποθέτηση και αναφορά στα παραλειπόμενα ενός έργου ζωής. Περιοδικό ΚΑΤΟΙΚΙΑ, τεύχος 14ο 1983
- Πηγή εικόνων: Αθηνά Μεντή