Δίχως ιδιαίτερη εμβάθυνση και με μια πρώτη βιαστική μάτια ο καθένας θα παρατηρούσε κάτι αλλόκοτο. Έναν άνδρα να στέκεται γυμνό με τα χέρια και τα πόδια του ανοιχτά και στις ρίζες αυτών να υπάρχουν άλλο ένα ζευγάρι χέρια και πόδια σε διαφορετικές θέσεις από τα προ υπάρχοντα. Κάτω και πάνω από την ιδιαίτερη αυτή απεικόνιση υπάρχουν γράμματα χωρίς νόημα και ακολουθία τα οποία δεν διαβάζονται. Όλα τα παραπάνω έχουν απασχολήσει τους αναλυτές τέχνης πολλές δεκάδες χρόνια θέτοντας τους σπαζοκεφαλιές και γρίφους οι οποίοι δημιουργήθηκαν από τον καλλιτέχνη για αυτόν ακριβώς τον λόγο, για να δοκιμάζουν τους επίδοξους φιλότεχνους, να ερεθίζουν τους μυστικιστές και να επιτρέπουν μόνο στους άξιους και φωτισμένους τις εκάστοτε εποχής να παρακολουθούν, να μπορούν να αναλύσουν τα έργα του ενώ ταυτόχρονα να μπορούν να διδαχθούν από αυτά .
Οι επιστήμονες και οι αναλυτές τα κατάφεραν και ανέλυσαν αυτό το έργο και τα στοιχεία από τα οποία αποτελούνταν οπότε πλέον μπορούμε και εμείς οι υπόλοιποι (άξεστοι πλίνθοι σε σχέση με τον da Vinci) να διαβάζουμε και να έχουμε άποψη γύρω από το συγκεκριμένο δημιούργημα.
Ξεκινώντας από τα απλά, τα γράμματα, τα οποία περιβάλλουν την εικόνα του άνδρα αποτελούν ένα δείγμα της ανακλαστικής γραφής την οποία χρησιμοποιούσε ο ζωγράφος όχι μόνο στα έργα του αλλά και στην καθημερινότητα του. Το επόμενο πρόβλημα που προκύπτει είναι “τι είναι ανακλαστική γραφή;”. Απαντώ ο ίδιος, διότι δυστυχώς δεν υπάρχει διάλογος. Η ανακλαστική γραφή είναι μια μέθοδος επικοινωνίας την οποία είχε αναπτύξει ο καλλιτέχνης έτσι ώστε να μπορεί να επικοινωνεί με τους οικείους του δίχως να μπορούν όλοι να καταλάβουν και να αποκωδικοποιήσουν όσα έγραφε.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η ανάγκη αυτή είχε προκύψει λόγο ζητημάτων τα οποία προέκυπταν αν αναλογιστούμε την εποχή κατά την οποία έζησε και δημιούργησε ο συγκεκριμένος άνθρωπος. Μια εποχή απόλυτης εξουσίας της καθολικής εκκλησίας με αφορισμούς ανθρώπων του πνεύματος, συγχωροχάρτια, ιερά εξέταση (και όλα τα highlights του Καθολικισμού). Μια εποχή κατά την οποία ο Πάπας και ο εκάστοτε θρησκευτικός ηγέτης “φίμωνε”, αμαύρωνε και πολλές φορές σκότωνε ανθρώπους τους οποίους θεωρούσε πολέμιους της εκκλησίας και του δημοκρατικού κατά τα αλλά καθεστώτος της. Η ανάγκη αυτή λοιπόν ικανοποιούνταν με την χρήση της ανακλαστικής γραφής. Χρησιμοποιώντας ένα καθρέφτη και κοιτώντας μέσα από το είδωλο του ο καλλιτέχνης έγραφε ανάποδα και ανεστραμμένα και με αυτό τον τρόπο θωράκιζε την γραπτή του σκέψη από επίδοξους διώκτες και αντιπάλους.
Στο κέντρο της εικόνας παρατηρούμε τον άνδρα ο οποίος αναφέρθηκε πριν με ανοιχτά τα χέρια και τα πόδια. Λίγοι όσοι παρατηρούν το έργο αυτό γνωρίζουν και πόσο μάλλον να αντιληφτούν ότι αυτό το οποίο βλέπουν μπροστά τους αποτελεί μια ωδή, μια υπόκλιση και ένα έπος στην συμμετρία. Στην προσπάθεια του καλλιτέχνη να δημιουργήσει μια απεικόνιση της θεωρίας της <<χρυσής τομής>>, την οποία πολλοί ζωγράφοι του 4ου μέχρι 7ου αιώνα προσπαθούσαν να αποτυπώσουν ο da vinci δημιουργεί έναν άνδρα του οποίου οι αναλογίες και ο μετρήσιμος φαινότυπος πλησιάζουν (η αν όχι να ταυτίζονται αριθμητικά) τον προαναφερθέν μαθηματικό τύπο.
Περιληπτικά:
- Πάνω από το στήθος μέχρι την κορυφή του κεφαλιού είναι το ένα έκτο του ύψους ενός άνδρα.
- Πάνω από το στήθος μέχρι τη γραμμή των μαλλιών είναι το ένα έβδομο του ύψους ενός άνδρα.
- Το μέγιστο πλάτος των ώμων είναι το ένα τέταρτο του ύψους ενός άνδρα.
- Από το στήθος μέχρι την κορυφή του κεφαλιού είναι το ένα τέταρτο του ύψους ενός άνδρα.
- Η απόσταση από τον αγκώνα μέχρι την άκρη του χεριού είναι το ένα τέταρτο του ύψους ενός άνδρα.
- Η απόσταση από τον αγκώνα μέχρι τη μασχάλη είναι το ένα όγδοο του ύψους ενός άνδρα.
- Το μήκος του χεριού είναι το ένα δέκατο του ύψους ενός άνδρα.
- Η ρίζα του πέους είναι στο μέσο ύψος ενός άνδρα.
- Κάτω από το πόδι μέχρι κάτω από το γόνατο είναι το ένα τέταρτο του ύψους ενός άνδρα.
- Κάτω από το γόνατο μέχρι τη ρίζα του πέους είναι το ένα τέταρτο του ύψους ενός άνδρα.
Βλέπουμε λοιπόν έναν άνθρωπο ο οποίος μαθηματικά είναι τέλειος αλλά και πάλι δεν επιτυγχάνει την απόλυτη συμμετρία μιας και αν δοθεί προσοχή στα πέλματα του άνδρα φαίνεται ότι σε κάθε ίδια στάση ένα από τα δύο πόδια δεν βρίσκεται στην ίδια στάση με το άλλο.
Συμπερασματικά θα ήθελα να κλείσω το άρθρο με την δική μου οπτική προσπαθώντας να εμβαθύνουμε μαζί στην συνολική εικόνα του έργου. Ο καλλιτέχνης ήθελε να δείξει, αφενός, την τελειότητα, την οποία κρύβει ο κάθε άνθρωπος από εμάς μέσα του ανεξαρτήτως των επίκτητων χαρακτηριστικών του καθένα από εμάς. Αφετέρου, επιδίωκε να περάσει ένα μήνυμα διαφορετικότητας μιας και παρόλη την συμμετρία κανείς άνθρωπος ακόμη και το άρτιο αυτό δημιούργημα του ζωγράφου δεν μπόρεσε να αποτυπωθεί στο χαρτί ακριβώς έτσι όπως έπρεπε φαινομενικά, παρουσιάζοντας τον ανθρώπινο χαρακτήρα όλων μας. Και τέλος προσωπικά πιστεύω, ότι ο καλλιτέχνης ήθελε να δείξει ότι μέσα σε μια εικόνα του οποιουδήποτε μπορεί να συνυπάρχει ο ρεαλισμός και η λογική μιας και ο άνθρωπος είναι κλεισμένος μέσα σε ένα τετράγωνο με γωνίες και ευθείες γραμμές, αλλά συνάμα η πνευματικότητα και ο συναισθηματισμός μιας και ταυτόχρονα με το τετράγωνο ο άνθρωπος συνυπάρχει και σε έναν κύκλο χωρίς γωνίες και κάθετα όρια.
Στο κέντρο και των δυο σχημάτων, όμως βρίσκεται και το κέντρο του ανθρώπου, ο ομφαλός, η πηγή της ζωής του καθενός από εμάς και το κέντρο βάρους της ύπαρξης μας, τόσο πνευματικής, όσο και υλικής.
Πηγές:
- The Vitruvian Man – by Leonardo da Vinci. Available at: https://www.leonardodavinci.net/the-vitruvian-man.jsp (Accessed: January 6, 2023).
- Leonardo da Vinci (no date) Encyclopædia Britannica. Encyclopædia Britannica, inc. Available at: https://www.britannica.com/biography/Leonardo-da-Vinci (Accessed: January 4, 2023).