Το ευρύτερο πλαίσιο όπου δημιουργήθηκε η εικόνα.
Η συγκεκριμένη εικόνα αφορά ένα σκηνικό, το οποίο δημιουργήθηκε από τον αρχιτέκτονα Hannes Meyer το 1926. Το ονόμασε «Co-op Interieuer» και δημιουργήθηκε για να εικονογραφήσει το άρθρο/μανιφέστο του «Die Neue Welt» που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό «Das Werk» εκείνη την χρονιά. Αποτελεί ένα μέρος από μια σειρά με το όνομα «Co-op» που συνέλαβε ο ίδιος μεταξύ του 1923 και του 1926 ως εκπαιδευτική προπαγάνδα για το συνεταιριστικό κίνημα. Συγκεκριμένα, το άρθρο «Die Neue Welt», για το οποίο το «Co-op Interieur» ήταν η κύρια απεικόνιση, μπορεί ίσως να θεωρηθεί ως η άρνηση της τέχνης και της αρχιτεκτονικής από τον Meyer, ως εξιδανίκευση του κόσμου.[1]
Ένα από τα θέματα που οδήγησαν στην δημιουργία αυτής της εικόνας στο συγκεκριμένο χρονικό και κοινωνικό πλαίσιο ήταν και ο αυξανόμενος ξεριζωμός και νομαδισμός της μητροπολιτικής ζωής. Μιας ζωής που και ο ίδιος ο Meyer έκανε.
«Το Co-op Interieur δεν είναι ένα σπίτι, αλλά ένα ενιαίο γενικό κύτταρο που ανήκει στο σύνολο της μητρόπολης».[2]
Ο Meyer μέσω αυτής της εικόνας επικοινωνεί τον τρόπο ζωής ενός ατόμου της μητρόπολης του 19ου αιώνα. To μονόκλινο αυτό δωμάτιο που παραπέμπει σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου είναι οριακά άδειο και προσεγγίζει ίσως μια εφήμερη κατοίκιση. Αναφέρεται σε μια αρχιτεκτονική της ισότητας και της κοινοτικής διαβίωσης.
«Το Co-op Interieur δεν είναι απλώς μια αναπαράσταση της επισφαλούς ύπαρξης του σύγχρονου μαζικού εργάτη, αλλά και η υπόσχεση μιας ζωής απελευθερωμένης από το βάρος του οικιακού χώρου».[3]
Ισχύει πως η πρόταση αυτή του Meyer χαρακτηρίζεται από την απόλυτη ουδετερότητα. Ο συγκεκριμένος αρχιτέκτονας είχε δηλώσει και αντίθετος στο ελάχιστο ύπαρξης που προωθείται από τους αρχιτέκτονες της CIAM, οι οποίοι προσπαθούσαν να μειώσουν το οικογενειακό διαμέρισμα στο ελάχιστο. Καταρρίπτει επίσης την επικρατούσα για εκείνη εποχή θέση του δωματίου μέσα σε μια κατοικία. Tο δωμάτιο αυτό δεν φαίνεται να έχει ξεκάθαρη θέση στο κτίριο από το οποίο είναι μέρος.
Τέλος, να αναφερθεί ότι το έργο δημιουργήθηκε σε μια περίοδο όλο και περισσότερης ανάπτυξης της βιομηχανίας. Μπορούμε να παρατηρήσουμε το ρόλο του γραμμόφωνου ως σύγχρονη (για την εποχή) συσκευή, καθώς και το στήσιμο του δωματίου με επίκεντρο τον εργάτη και την ανωνυμία του. Δεν υπάρχει ιδιοκτησία σε τίποτα. Ο εργάτης ζει συλλογικά, δουλεύει συλλογικά και άρα ο χώρος κάλυψης των αναγκών του πρέπει να είναι και αυτός έτοιμος να υποδεχθεί τον επόμενο μετά από αυτόν. Δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο για ιδιοκτησία λοιπόν, αφού ο όρος ιδιοκτησία δεν αφορά καθόλου την συλλογικότητα. Αυτό αιτιολογεί και αρκετές σχεδιαστικές αποφάσεις του Meyer για το «Co-op Interieuer».
[1] «Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018,
[2] «Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018
[3] «Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018
Ο αρχιτέκτονας που την δημιούργησε.
Ο Hannes Meyer ήταν αρχιτέκτονας και καθηγητής στη σχολή Bauhaus. Ως διευθυντής απομακρύνθηκε από τις ιδέες του Gropius και δημιούργησε το δικό του Bauhaus. [1] Επικεντρώθηκε κυρίως στο πρακτικό κομμάτι των εργαστηρίων που συνδύαζαν την χρήση μετάλλου, την υφαντουργία κα την βαφή τοίχου στο σχεδιασμό εσωτερικών χώρων.
Ο Meyer ήταν μέλος του Ελβετικού Συνεργατικού Κινήματος. Φανερά εντυπωσιασμένος και επηρεασμένος από τις ιδεολογίες του κινήματος, υιοθέτησε το ψευδώνυμο «co-op». Επίσης το 1924 εντάχθηκε σε μια ριζοσπαστική αρχιτεκτονική ομάδα που είχαν ως επίκεντρό τους το περιοδικό ABC (το οποίο είχε επιρροές από το διεθνές κίνημα που ονομαζόταν «Νέα Αρχιτεκτονική»).
Το 1926 δημοσίευσε το άρθρο-μανιφέστο «Die Neue Welt. Στο άρθρο αυτό περιέγραφε μια νέα οπτική του μέλλοντος, ένα μέλλον για ένα άτομο που εκμεταλλευόταν όλες τις νέες εφευρέσεις του 20ου αιώνα (αεροπλάνα, γραμμόφωνα, συνθετικά οικοδομικά υλικά, τυποποιημένα προϊόντα). Αναφέρθηκε λοιπόν για νέες μηχανές κατοίκησης που θα απελευθέρωναν την νοικοκυρά και θα έδιναν περισσότερο χρόνο στην οικογένεια.
Ένας από τους κυριότερους προβληματισμούς του ήταν: «ο ρόλος της αρχιτεκτονικής διαδικασίας». Είχε απορρίψει την εμπλοκή της τέχνης σε αυτή τη διαδικασία, παρ’ όλο που και ο ίδιος ήταν και καλλιτέχνης. Έκανε σημαντική προσπάθεια να συνδυάσει τα ευρήματά του και τις ιδεολογίες του με σκοπό να δημιουργήσει ένα σύστημα ακρίβειας, τάξης και δομής, και άρα λύσης.[2]
Το 1924 δημιουργώντας το «co-op» εσωτερικό και καταγράφοντάς μέσω της φωτογραφίας, τεκμηρίωσε την άποψή του ότι τα σύγχρονα άτομα λόγω της υψηλής κινητικότητάς τους , δεν αποζητούν την ευχαρίστηση των ατομικών υπερβολών στα αντικείμενα και στην ιδιοκτησία , αλλά είναι ευχαριστημένα με τα απλά προϊόντα. Στόχος του λοιπόν έγινε και η δημιουργία νέων τέτοιων αντικειμένων, που θα ήταν προσιτά σε όλους, (μια υπηρεσία για όλους τους ανθρώπους).[3]
[1] «Bauhaus», Magdalena Droste, Taschen, 2006, σελ. 7
[2] «Bauhaus», Magdalena Droste, Taschen, 2006, σελ. 63-65
[3] «Bauhaus», Magdalena Droste, Taschen, 2006, σελ. 70-72
Συνθετική ανάλυση εικόνας
Η εικόνα περιγράφει ένα δωμάτιο. Οι τοίχοι και το πάτωμα είναι επενδυμένα με ένα λευκό υλικό που δεν ξεχωρίζει αν είναι από πανί ή χαρτί. Κάτω δεξιά υπάρχει μια ορθογώνια επιφάνεια σαν ντιβάνι που στηρίζεται σε τέσσερις κώνους. Αυτό ίσως είναι το κρεβάτι. Δίπλα από το κρεβάτι είναι τοποθετημένη πάνω στον τοίχο μια κλειστή καρέκλα σκηνοθέτη. Εδώ παρατηρείται και η επιρροή από τα εργαστήρια εσωτερικού χώρου και επίπλων στη σχολή Bauhaus που παρουσίαζαν τις νέες εφευρέσεις των καρεκλών αποσυναρμολογημένες πάνω σε πανέλα ή τοίχους. Ακριβώς πάνω στην γωνία βρίσκεται ένα πτυσσόμενο μικρό τραπεζάκι που πάνω του φέρει ένα από τα αντικείμενα που ο Meyer περιέγραφε στο μανιφέστο του ότι χρησιμοποιούνται περισσότερο από τον νέο άνθρωπο: ένα γραμμόφωνο. Στα αριστερά του σκηνικού μια δεύτερη καρέκλα σκηνοθέτη αυτή την φορά ανοιχτή (θα μπορούσε να υπονοηθεί ότι μόλις χρησιμοποιήθηκε από κάποιον). Και πάνω από αυτή τρία μεταλλικά ράφια , τα δυο κάτω από αυτά με γυάλινα βάζα αγνώστου περιεχομένου. Αυτά είναι όλα τα αντικείμενα που συνθέτουν την εικόνα αυτή.
Αντικείμενα που σύμφωνα με τον Meyer απελευθερώνουν το άτομο. «Ο κινητήρας του Ford ελευθερώνει το μυαλό μας που είναι συνδεδεμένο με το μέρος….το γραμμόφωνο, το μικρόφωνο, η ορχήστρα συνηθίζουν τα αφτιά μας στον ήχο απρόσωπων μηχανοποιημένων ρυθμών»[1]
Δεν είναι τυχαίο λοιπόν που αποφασίζει να χρησιμοποιήσει τα συγκεκριμένα αντικείμενα σε αυτό το σκηνικό. Απρόσωπα, τυποποιημένα, κοινόχρηστα. Οι τοίχοι ντυμένοι με αυτό το χαρτί (ή πανί) δεν κρύβουν την έννοια του ψεύτικου. Είναι ένα σκηνικό στημένο για να φωτογραφηθεί. Μια δήλωση ως προς κάτι και ένα μήνυμα που μεταδίδεται μέσω της φωτογράφησης.
[1] «Die Neue Welt», Hannes Meyer, 1926, σελ 11
Ανάλυση διαφορετικών οπτικών που αφορούν το συγκεκριμένο έργο:
Το συγκεκριμένο άρθρο των Aureli και Tattara δημοσιεύθηκε στο ηλεκτρονικό περιοδικό «Architectural Review» και σχολιάζει το έργο του Hannes Meyer «Co-op Interieuer». Ενδιαφέρον αποτελεί ο σχολιασμός αυτού του σκηνικού ,από τον Aureli, ως μια υπόσχεση μιας απελευθερωμένης ζωής από το βάρος του οικιακού χώρου. Τονίζει πως τα δωμάτια δεν ήταν ποτέ αυτόνομοι χώροι, αλλά αποτέλεσμα υποδιαίρεσης ενός συνόλου (του σπιτιού). Αυτοί συνεπώς οι χώροι μπορούν να είναι πιο δημόσιοι ή πιο ιδιωτικοί. Αυτό συνεπάγεται και ασύμμετρες σχέσεις εντός των ατόμων του σπιτιού.[1]
«Το Co-op Interieur δεν είναι απλώς μια αναπαράσταση της επισφαλούς ύπαρξης του σύγχρονου μαζικού εργάτη, αλλά και η υπόσχεση μιας ζωής απελευθερωμένης από το βάρος του οικιακού χώρου».[2]
Ο Aureli τονίζει αυτή την ανωνυμία και την αραιότητα της επίπλωσης ως ένα ισχυρό μήνυμα για αυτή την βιομηχανική περίοδο. Η τοποθέτηση και ο τρόπος που αυτά τα αντικείμενα- όργανα περιορίζονται στο actus utendi βάζουν σε σκέψη τον θεατή. Είναι γοητευτικό το μυστήριο του τι κρύβεται πέρα από τα πλαίσια αυτής της εικόνας. Που βρίσκεται ο φωτογράφος, πως φωτογραφίζει το σκηνικό, που στηρίζονται αυτά τα πανέλα και τελικά ποιο είναι το δωμάτιο μέσα στο οποίο στήνεται το Co- op Interieuer. Στο ερώτημα «για ποιον έχει σχεδιαστεί το δωμάτιο αυτό;» ο Aureli απαντά ότι είναι μια σύγχρονη εκδοχή ενός δωμάτιο μοναχού. Το υποκείμενο το οποίο επιλέγει να ζήσει σε αυτό το δωμάτιο έχει τα χαρακτηριστικά ενός μοναχού, κατά τον οποίο η έλλειψη ιδιοκτησίας είναι η συνειδητοποίηση της δυνατότητας ευτυχίας του.
[1] «Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018
[2] «Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018
Κριτική τοποθέτηση ως προς την επιτυχία αποτυχία της εικόνας
Το «Co-op Interieur» του αρχιτέκτονα Hannes Meyer είναι αδιαμφισβήτητα μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόταση για ένα καλύτερο αύριο εκείνης της εποχής. Δεν προτείνει απλά μια λύση του προβλήματος της μηχανής κατευθείαν, αλλά μια αλλαγή του τύπου γραναζιού της.
Θα μπορούσε να θεωρηθεί ως μια προσέγγιση που δίνει πολύ έμφαση στην λεπτομέρεια. Τα αντικείμενα που έχουν επιλεγεί και τοποθετηθεί στο σκηνικό προέρχονται όλα από τα γραπτά του και το μανιφέστο του «Die Neue Welt» και είναι όλα μηχανήματα της μελλοντικής καθημερινής ζωής. Ο Meyer σκηνοθετεί τον χώρο υπονοώντας κάποια γεγονότα που θα μπορούσαν να είχαν λάβει χώρα εκεί πριν τραβηχτεί η φωτογραφία, αλλά γίνεται σημαντική προσπάθεια να είναι ελάχιστα, έτσι ώστε η φαντασία του θεατή να μην ξεφύγει πέρα από το νόημα που θέλει ο αρχιτέκτονας να περάσει. Ο φωτογράφος τραβά την λήψη μετωπικά με μια προοπτική πολύ γνώριμη για τον θεατή. Είναι η προοπτική που κοιτάζει το μάτι μας κάθε φορά που εισερχόμαστε σε ένα δωμάτιο.
Τέλος, η εικόνα του δωματίου του Hannes Meyer έχει πετύχει στη μετάδοση ενός μηνύματος. Είναι μια εικόνα που προτείνει ένα χώρο ελάχιστης κατοίκισης για ένα άτομο που έχει απελευθερωθεί από την ανάγκη της ιδιοκτησίας πραγμάτων, το μητροπολιτικό άτομο. Το μήνυμα φυλακίζεται στην εικόνα του «Co-op Interieuer» και μεταδίδεται χρησιμοποιώντας το μέσο της φωτογραφίας. Η εφήμερη φύση του σκηνικού τονίζει ακόμα περισσότερο την διαδικασία αυτή.
Συνοψίζοντας ας εστιάσουμε στον τρόπο μετάδοσης του μηνύματος αυτής της εικόνας του συγκεκριμένου έργου. Αρχικά, το χρονικό πλαίσιο στο οποίο δημιούργησε ο Hannes Meyer το συγκεκριμένο έργο είναι αρχές του 20ου αιώνα, μια περίοδος όπου η μητρόπολη στεγάζει ολοένα και περισσότερα άτομα της εργατικής τάξης λόγω της ανόδου της βιομηχανίας και άρα επικρατεί η ανωνυμία, οι γρήγοροι ρυθμοί ζωής και τα νέα τεχνολογικά επιτεύγματα που έρχονται σιγά σιγά να καθιερωθούν στην σύγχρονη καθημερινότητα. Έπειτα ο Hannes Meyer ως αρχιτέκτονας, ως καθηγητής και έπειτα διευθυντής της σχολής Bauhaus στη Γερμανία θέλει να μεταδώσει τις ιδέες του για έναν καλύτερο κόσμο εστιάζοντας πρώτα στην μικροκλίμακα της κατοικίας και στον επαναπροσδιορισμό του τρόπου κατοίκισης. Η ίδια η εικόνα ως ένα αρχιτεκτονικό έργο , η οποία αναπαράγεται στη διάρκεια του χρόνου και σχολιάζεται (όπως στο άρθρο του Aureli), δίνει νέες αφορμές για να μεταφραστούν ξανά οι ανάγκες του ανθρώπου και να δημιουργηθούν από την αρχή χώροι , οι οποίοι είναι ικανοί να τις καλύψουν.
Βιβλιογραφία:
- Hannes Meyer, «Die Neue Welt»,1926
- Karel Teige, «The Minimum Dwelling», Published on Oct 24, 2015, διαθέσιμο στο: https://issuu.com/antonas/docs/karel-teige-the-minimum-dwelling_9d442d9898367c
- Magdalena Droste, «Bauhaus», Taschen, 2006,
- Magdalena Droste, «Bauhaus 1919-1933», Taschen, 2006
- Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, «Soft cell: the minimum dwelling» Published on 30 July 2018, διαθέσιμο στο: https://www.architectural-review.com/essays/soft-cell-the-minimum-dwelling
Πηγές εικόνων:
- Εικόνα 1: Hannes Meyer, ‘Die Wohnung’ (the apartment), 1926
- Εικόνα 2:
Απεικόνιση της σχέσης του Co-op Interieuer με την πόλη, Μάγκυ Καραγκούνη, ( Χρήση μέρους της εικόνας “Metropolis”, Ludwig Hilberseimer, 1924).
- Εικόνα 3: Διάγραμμα αντικειμένων και υλικών, Μάγκυ Καραγκούνη
- Εικόνα 4: Η καρέκλα, Μάγκυ Κραγκούνη
- Εικόνες 5,6:
«Soft cell: the minimum dwelling», Pier Vittorio, Aureli and Martino Tattara, Published on 30 July 2018
- Εικόνα 7: Die Rückseite, Μάγκυ Καραγκούνη